Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği’nin (MLSA) Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’ne sunduğu 9.2 bildirimi, Avrupa Konseyi’nin internet sitesinde yayımlandı. Bildirim, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) ifade özgürlüğüne ilişkin kararlarının Türkiye tarafından uygulanmasına dair sivil toplum tarafından Komite’ye sunulan bilgiler kapsamında hazırlanmıştı.
Avrupa Konseyi sistemi içinde sivil toplum kuruluşları, AİHM kararlarının uygulanmasına ilişkin görüş ve bilgi sunabilmek için Bakanlar Komitesi İçtüzüğü’nün 9.2 kuralı uyarınca bildirimde bulunabiliyor. Bu kapsamda sunulan bildirimler, Komite’nin infaz sürecine ilişkin denetim faaliyetleri çerçevesinde kamuya açık şekilde yayımlanıyor. MLSA’nın Türkiye’de ifade özgürlüğüne ilişkin AİHM kararlarının uygulanmasına dair sunduğu bildirim de bu çerçevede Komite’nin internet sitesinde yer almıştı.
Bildirimin yayımlanmasının ardından Bakanlar Komitesi, 9–11 Mart 2026 tarihlerinde gerçekleştirilen 1553. CM-DH toplantısında ifade özgürlüğüne ilişkin bazı dava gruplarına dair not ve kararlarını kabul etti.
Komite’nin ele aldığı dava grupları arasında Türkiye hakkında verilen ve uzun süredir denetim altında bulunan Öner ve Türk, Nedim Şener, Altuğ Taner Akçam ile Artun ve Güvener dava grupları yer alıyordu. Bu davalar, gazeteciler ve ifade özgürlüğünü kullanan kişilere yönelik ceza soruşturmaları, tutuklamalar ve mahkûmiyetler nedeniyle verilen ihlal kararlarını içeriyordu.
MLSA’nın bildiriminde yer alan veriler, derneğin 2025 Adalet İzleme Raporu’na dayanıyor. Rapora göre 2024–2025 adli yılında izlenen 275 ifade özgürlüğü davasında toplam 1.696 kişi yargılandı. Yargılananların 306’sını gazeteciler oluşturmakta. Raporun yayımlandığı tarihte 29 gazeteci cezaevindeydi. MLSA’nın güncel verilerine göre ise Ocak 2026 itibarıyla en az 26 gazeteci tutuklu bulunuyordu.
MLSA gözlemcilerinin izlediği duruşmalarda adil yargılanma hakkına ilişkin çok sayıda ihlal tespit edilmişti. Raporda özellikle duruşmaların zamanında başlamaması, savunmaların kesilmesi, sanıkların söz hakkının sınırlandırılması ve mahkeme salonlarında yoğun polis varlığı gibi uygulamalara dikkat çekilmişti.
Bildirimde ayrıca terörle mücadele mevzuatının ifade özgürlüğünü kullanan kişiler hakkında yaygın biçimde uygulandığı belirtilmişti. MLSA’nın izlediği davalarda en sık yöneltilen suçlamaların örgüt üyeliği ve örgüt propagandası olduğu aktarılmıştı. Derneğe göre birçok davada haberler, röportajlar veya kamuya açık açıklamalar cezai soruşturma konusu yapılmıştı.
Bu duruma örnek olarak gazeteci Nevşin Mengü’nün, Suriye’deki gelişmeler hakkında PYD başkanlık konseyi üyesi Salih Müslim ile yaptığı röportaj nedeniyle “örgüt propagandası” suçlamasıyla mahkûm edilmesi gösterilmişti. Suriye’de öldürülen gazeteciler için yapılan bir basın açıklamasına katılan yedi gazeteci ise aynı suçlamayla tutuklanmış, yaklaşık kırk gün sonra beraat etmişti.
MLSA’nın verilerine göre gazetecilere yönelik tutuklu yargılama uygulamalarında da dikkat çekici bir artış yaşanmıştı. 2025 izleme döneminde 66 kişi tutuklu olarak yargılanırken, bir önceki yıl bu sayı 10 olarak kaydedilmişti. Bu durum yaklaşık yüzde 560’lık bir artışa işaret ediyordu.
Gazeteciler çoğunlukla terör örgütü üyeliği, örgüt propagandası, terörle mücadelede görev alan kişileri hedef göstermek, halkı yanıltıcı bilgiyi yaymak ve toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanununa muhalefet gibi suçlamalarla yargılanmıştı. MLSA ayrıca ev hapsi, yurtdışı çıkış yasağı ve imza yükümlülüğü gibi adli kontrol tedbirlerinin giderek yaygınlaştığını ve fiili bir cezalandırma aracına dönüştüğünü vurgulamıştı.
Bildirimde, ifade özgürlüğü davalarında Türk Ceza Kanunu’nun 301. maddesi ile hakaret suçlarının da sıklıkla kullanıldığı belirtilmişti. Örneğin gazeteci Tuğçe Yılmaz, Ermeni gençlerin yaşam deneyimlerini konu alan bir haber nedeniyle “Türk milletini aşağılamak” suçlamasıyla yargılanıyordu. MLSA’nın verilerine göre izleme döneminde Cumhurbaşkanına hakaret suçlamasıyla dört kişi, kamu görevlisine hakaret suçlamasıyla ise iki kişi mahkûm edilmişti.
MLSA’ya göre söz konusu dava gruplarında ortaya konan ihlaller münferit olaylarla sınırlı değil ve yapısal nitelikte sorunlara işaret etmekte. Bu nedenle dernek, Avrupa Konseyi’nin Türkiye’de ifade özgürlüğüne ilişkin AİHM kararlarının uygulanmasını yakından izlemeye devam etmesini ve gerekli reformların yapılması için yetkililerden somut adımlar talebinde bulundu.
