- Bu hafta izlenen 10 duruşmada toplam 46 kişi yargılandı; en az 27 gazeteci ve basın çalışanı, 12 aktivist, 6 öğrenci, 1 siyasetçi ve 1 sinemacı hakim karşısına çıktı.
- İzlenen dosyalar arasında yalnızca üç davada beraat kararı verildi.
- ODTÜ eylemleri davası, Altan Sancar dosyası ve sinemacı Rojhilat Aksoy’un yargılandığı dava beraatle sonuçlandı; diğer dosyaların büyük bölümü ertelendi.
- Duruşmalarda sık sık gecikmeler, yetersiz salon koşulları, sanıkların duruşmaya getirilmemesi ve yoğun kolluk varlığı gibi adil yargılanma hakkını zedeleyen uygulamalar gözlemlendi.
MLSA - Hafta, gazeteci Evrim Deniz’in Bianet’te yayımlanan “Çete sanığı karakol yapıyor” haberi nedeniyle “kişisel verileri hukuka aykırı ele geçirme ve yayma” suçlamasıyla yargılandığı dosyayla başladı. İzmir 2. Asliye Ceza Mahkemesi’nde yalnızca ifadesi alınan Deniz, haberde yer alan bilgilerin kamuya açık Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde bulunduğunu söyledi; esas dosyanın İstanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülmesi nedeniyle duruşma 23 Haziran’a bırakıldı.
Aynı gün Diyarbakır’da görülen davada, Ermeni Soykırımı’nı konu alan “Aurora’nın Doğuşu” filminin gösterimi nedeniyle “devleti alenen aşağılama” suçlamasıyla yargılanan sinemacı Rojhilat Aksoy beraat etti beraat etti.
Batman 3. Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülen Selahattin Demirtaş davasında ise “devlet organlarını aşağılama” suçlamasıyla süren yargılamada dosya, birleştirme talebi nedeniyle 7 Temmuz’a ertelendi.
İzmir’de Genç LGBTİ+ Derneği’nin yönetim ve denetiminde yer alan 11 hak savunucusunun, derneğin sosyal medya hesabından paylaşılan beş illüstrasyon nedeniyle “Dernekler Kanunu’na muhalefet” suçlamasıyla yargılandığı davanın ilk duruşması yoğun katılımla görüldü. Salon yetersizliği nedeniyle dava İzmir 47. Asliye Ceza yerine 6. Ağır Ceza Mahkemesi salonuna alındı. Savunmaların ve avukat beyanlarının ardından mahkeme, İçişleri Bakanlığı denetçi raporları ile derneğin feshine ilişkin dosyanın istenmesine karar vererek yargılamayı 14 Ekim’e erteledi.
Anayasa Mahkemesi’nin ihlal kararının ardından gazeteci Neşe İdil hakkında “örgüt propagandası” suçlamasıyla açılan davada yeniden yargılama başladı. İstanbul 22. Ağır Ceza Mahkemesi’nde savcı ceza talep eden mütalaasını sundu, savunmaya süre verilmesi üzerine dava 22 Nisan’a ertelendi.
İstanbul 25. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen ve yaptıkları haberler ile sosyal medya paylaşımları gerekçe gösterilerek “örgüt üyeliği” ile suçlanan gazeteciler Esra Solin Dal, Mehmet Aslan ve Erdoğan Alayumat hakkındaki davada da savcı bir gün önce sunduğu mütalaada ceza istedi. Mahkeme, mazeret bildiren avukatların taleplerini kabul ederek esas hakkındaki savunmalar için duruşmayı 9 Haziran’a bıraktı.
Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesi’nde 19 gazeteci ve basın çalışanının “örgüt üyeliği” suçlamasıyla yargılandığı davanın 10. duruşmasında sanıklar, yaklaşık dört yıldır gazetecilik faaliyetleri nedeniyle yargılandıklarını vurguladı. Avukatların yurt dışı yasağının kaldırılması ve el konulan eşyaların iadesi yönündeki talepleri gündeme geldi; mahkeme, esasa ilişkin savunmalar için dosyayı 9 Temmuz’a erteledi.
Ankara 30. Asliye Ceza Mahkemesi’nde, Ekrem İmamoğlu ve çok sayıda kişinin gözaltına alınmasının ardından ODTÜ’de düzenlenen eylemlere katıldıkları gerekçesiyle yargılanan yedi kişi hakkında beraat kararı verildi.
Ankara 27. Asliye Ceza Mahkemesi’nde CHP kurultayına açılan dava sonrasında “mutlak butlan” tartışmalarını haberleştirdiği için “yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçlamasıyla yargılanan gazeteci Altan Sancar da beraat etti.
İstanbul 27. Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülen bir başka davada ise, 30 Mart’ta Şişhane Meydanı’nda düzenlenen Filistin’e destek eylemine katılan Yunus Kılıç hakkında savcı “cumhurbaşkanına hakaret” suçlamasından ceza istedi. Mahkeme, mütalaaya karşı savunma hazırlanması için davayı 18 Haziran’a erteledi.
Bir başka dosya ise Saraçhane davası oldu. İstanbul’da, 25 Mart’taki mitinge katıldıkları gerekçesiyle yargılanan 49 kişi hakkında beraat kararı verilirken mahkeme, işkence ve kötü muamele iddialarıyla ilgili suç duyurusunda bulunulmasına da hükmetti.
Duruşmalarda adil yargılama hakkı bakımından öne çıkan sorunlar
Bu hafta izlenen duruşmalarda en sık karşılaşılan sorun, duruşmaların mahkemelerin iş yükü nedeniyle geç başlaması oldu. Evrim Deniz, Rojhilat Aksoy, Mehmet Üçar, 19 gazeteci davası, ODTÜ eylemleri dosyası ve Altan Sancar’ın yargılandığı davalarda gözlemciler, duruşmaların iş yükü nedeniyle gecikmeli başladığını aktardı. Neşe İdil dosyasında ise diğer dosyaların öne alınması nedeniyle gecikme yaşandı. Bu tablo, yargılamaların makul sürede ve düzenli biçimde yürütülmesi bakımından yapısal bir soruna işaret etti.
Fiziksel koşullar bakımından da bazı duruşmalarda dikkat çekici sorunlar yaşandı. ODTÜ eylemleri davasında salonun küçük ve havasız olduğu bildirildi. Genç LGBTİ+ Derneği davasında ise ilk olarak planlanan İzmir 47. Asliye Ceza Mahkemesi salonunun yetersiz bulunması üzerine avukatların talebi kabul edildi ve duruşma daha büyük olan İzmir 6. Ağır Ceza Mahkemesi salonunda görüldü.
Mahkeme salonundaki kolluk varlığı da bazı dosyalarda öne çıktı. Genç LGBTİ+ Derneği davasında iki sivil polisin duruşmayı salonun arka sırasında izlediği belirtildi. ODTÜ eylemleri davasında ise salon içinde ve dışında üniformalı polis memurlarının bulunduğu aktarıldı. Özellikle ifade ve toplantı özgürlüğü kapsamındaki yargılamalarda yoğun kolluk varlığı, sanıklar ve izleyiciler üzerinde baskı yaratma riski bakımından dikkat çekici bulundu.
Gözlemcilerin duruşmaya erişimi bakımından ise genel olarak ciddi bir engelleme bildirilmedi. Genç LGBTİ+ Derneği davasında tüm gözlemcilerin davayı takip edebildiği, Evrim Deniz ve Neşe İdil dosyalarında da gözlemcilerin salona girişte sorun yaşamadığı aktarıldı. Bu yönüyle, haftanın dosyalarında gözlemci erişiminin büyük ölçüde sağlandığı görüldü.
Genel tablo, haftanın duruşmalarında açık ve doğrudan müdahale örneklerinden çok, adil yargılanma hakkını aşındıran daha yapısal sorunların öne çıktığını gösterdi. Gecikmeli başlayan duruşmalar, yetersiz salon koşulları, sanığın mahkeme huzurunda bulunmaması ve kolluk varlığının yarattığı atmosfer, ifade özgürlüğü davalarında usuli güvencelerin ne ölçüde sağlandığı sorusunu bir kez daha gündeme getirdi.
Diğer gelişmeler
Haftanın diğer ifade özgürlüğü gelişmeleri arasında, BirGün muhabiri İsmail Arı’nın tutukluluğuna yapılan itirazın reddedilmesi öne çıktı. Arı, itirazın reddedilmesinin ardından Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hazırlığına başladı.
Yine hafta içinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın, gazeteci Bahadır Özgür hakkında MASAK’ın suç duyurusu üzerine soruşturma başlattığı duyuruldu. Soruşturmanın, dört yıl önce BirGün’de yayımlanan bir haber nedeniyle “devletin istihbari bilgilerinin de yer aldığı gizlilik niteliği taşıyan raporu ifşa etmek” iddiasına dayandırıldığı aktarıldı.
Dijital alandaki baskılar da sürdü. Free Web Turkey’nin paylaşımlarına göre gazeteci Roza Arpa’nın X hesabı 6 Nisan’da, gazeteci Abdurrahman Gök’ün X hesabı ise aynı gün bir kez daha erişime engellendi. Hafta başlamadan hemen önce, 5 Nisan’da gazeteci Dilan Babat’ın X hesabına yönelik ikinci erişim engeli de duyurulmuştu; tarih olarak bülten haftasının hemen öncesine denk düşse de, çevrimiçi ifade alanına yönelik baskının sürekliliğini göstermesi bakımından dikkat çekti.
